واکاوی سازکارهای حکمرانی منابع مشاع و ارائه دلالت هایی نهادی برای خط مشی گذاری؛ مطالعه موردی استحصال گیاهان دارویی مرتعی ایران

دکتر علیرضا چیت­ سازیان؛ عضو هیأت علمی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق علیه­ السلام

محسن باقری نصرآبادی؛ دانشجوی دکتری رشته معارف اسلامی و مدیریت دولتی و عضو مرکز رشد دانشگاه امام صادق علیه­ السلام


چکیده

یکی از منابع ارزش ­آفرین اقتصادی در کشور، مراتعِ گیاهان دارویی است. این مزیت سبب شده که برداشت از این مراتع مورد توجه برداشت­ کنندگان و دست ­اندرکاران دولتی قرار بگیرد. مشکل سوداگری­ های برخی از برداشت ­کنندگان و روند روبه اضمحلال مراتع از یک سو و در حاشیه قرار گرفتن اهالی بومی روستاها برای استحصال مراتع باعث شد که «روایت سازکارهای حکمرانی منابع مشاع در بخش گیاهان دارویی مرتعی» به عنوان مسأله اصلی این مقاله مورد توجه قرار بگیرد. جهت ارائه روایتی دقیق از سازکارهای حکمرانی منابع مشاع مرتعی ضمن مرور قوانین و مقررات این حوزه و نیز بررسی اسناد مرتبط، ازمصاحبه با ۲۰ نفر از دست ­اندرکاران دولتی و برداشت­ کنندگان در این بخش استفاده شد. در نتیجه پژوهش مشخص شد که در وضع موجود، حکمرانی منابع مرتعی با محوریت و تمرکز دولتی صورت می ­گیرد و رویه واگذاری آنها به افراد برای برداشت از طریق طرح مرتع­داری، سازکار مزایده و دریافت بهره مالکانه، پایداری اقتصادی و معیشتی را برای بهره ­برداران ایجاد نمی ­کند. درس­ آموزی از الگوهای موفق در حکمرانی منابع مشاع با تاکید بر مدیریت غیرمتمرکز و مردمی مراتع در کشورهای دنیا، مؤید آن است که بازتعریف حقوق مالکیت برای برداشت ­کنندگان بومی و طراحی قواعد کنش جمعی متناسب با بافت فرهنگی و ویژگی ­های زیست­ بوم هرمنطقه، نقش مهمی در شکل­ گیری حکمرانی صحیح منابع مشاع دارد. استحصال این منابع از طریق سازکارهای مردمی و چندمرکزی، علاوه بر جلوگیری از مهاجرت روستایی سبب می­شود تا چرخه کامل بهره ­گیری از مرتع که شامل احیا، تولید و  نگهداشت آنها است، بدون هزینه دولتی و توسط مردم صورت بگیرد.

برای دانلود متن مقاله از این لینک استفاده کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *